BH Telecom
Znate li da je u i oko Travnika bilo deset tvrđava?
screen: Infobiro
Kultura

Znate li da je u i oko Travnika bilo deset tvrđava?

Reklama Izbori 2018 1

Historija se gotovo oduvijek pisala na ovim prostorima, a toga su bili jako svjesni daleke 1926. godine, kada je objavljen rad doktora Mihovila Mandića na temu “Prehistorijske i sredovječne utvrde oko Travnika”.

Tekst prenosimo u cjelosti, a još jednom napominjemo da je pisan 1926. godine, te da postoji mogućnost gramatičkih grešaka zbog korištenja OCR softvera:

U okolici Travnika nije se doslije ušlo u trag pračovjeku, premda ima nekoliko pećina, u kojim bi moglo biti ostataka iz paleolitskog doba. Najpoznatije su od njih Velika i Mala Peća, gdje je još Marchcsetti to naslućivao. Ali se ni jedna od njih ne može temeljito prekopati, jer bi izbačeni materijal zatrpao željezničku prugu i cestu, eventualno zasuo rijeku Lašvu.

God. 1916. konstatovao je O. Iv. Ev. Kujundžič D. I. Neolitsko naselje kod sela Zabilja i to s desne strane rječice Bile. Istraživanje su nastavili Dr. J. Petrović i pisac ovih redaka, pa su utvrdili, da je ovo dosada najstarije naselje u okolici Travnika.

Ono leži na južnom pristanku »Gradine«, na njivi Nezira Karahodže. Pretraživajući tu njivu pomnjivo našli smo ove objekte: 2 strugalice od tamno-smeđeg kremena (d. 3,7 i 3,9; š. 2,6 i 2.0); 2 strugalice od crvenkasta kremena (d. 4,0 i 3,0; š. 3,0 i 1,7); 1 strugalicu (s noži¬ćem) od sivkasta kremena (4,7, š. 1,2), 1 strugalicu od tamno-crvena kremena (d. 4,8, š. 2, 7) i jednu od tamno-siva kremena (d. 1,8, š. 1,5); nadalje 2 frag¬menta nožića od sivkasta kremena (d. 3,5 i 3,7), 1 fragmenat nožića od tamno¬crvena i jedan od bjelkasta kremena (d. 5,0 i 3,4), pa još 2 nožića od kremena (d. 4,1 i 5,8) s odlomkom urezanog nožića (d. 2,8); zatim 1 odlomak pile od tamno-crvena kremena (d. 4,0, š. 2,0), 2 burgije od kremena (d. 3,1 i 4,7), 6 nukleja (d. 2,5-6,5), od kojih su odbijani nožići, i 1 otpadak od tamno-crvena kremena. Sve je to oruđe izrađeno od kremena, što ga je dovaljala rječica Bila, kod koje su bili stoga i nastanjeni neolitičari. Osim oruđa bila je ovdje znatna i keramika, sudeći po nađenim fragmentima od različito ornamentiranog glinenog posuđa. Navešću samo karakteristične komade: gornji okrajak glinenog lonca (d. 10,0, š. 8,5); fragmenat glinenog lonca s uhom i dnom (v, 7,5, š. 8,5); gornji okrajak glinenog lonca s utisnutim orna¬mentom (d. 6,0, š. 4,0); trbušni odlomak glinenog lonca s vrpčastim ornamentom (d.5,5,š.4,8); odlomak glinenog lonca s vrpčastom »Mondsee«ornanientikom (d. 3,8, š. 2,5); isto takav odlomak s ornamentom »vučji zub« (d. 3,7, š. 2,8); okrajak glinene posude, ornamentiran trokutima, utisnutim koštanom alatkom (d. 4,9, š. 4,3); 2 okrajka glinenih posuda, ornamentirana utisnutim noktima (d. 4,5 i 3,5, š. 2,9 i 2,7); 2 uha od glinenih posuda, kroz koja se provlačila vrpca (d. 6,0 i 5,5, š. 4,2 i 3,0); 1 fragmenat noge od glinene posude (v. 4,8, pr. 6,0); 4 odlomaka glinenih, ornamentiranih posuda (d. 3,9—5,0, š. 3,0—4,2) još su se našla 2 komadića »Ocker«-boje za bojadisanje tijela ili tkanine u to prastaro doba.

Iznad Zabilja ima na suprotnoj strani od opisane još jedna prehistorijska gradina, koja doslije nije ispitana.

Obje te gradine branile su ulaz u dolinu Bile, koja obiluje starinama, pa je prema tome još u davnini bila dobro nastanjena i znamenita.

Mnogo je više gradina u prehistorijsko doba bilo iznad doline rijeke Lašve.

One su imale dominantan položaj nad plodnom dolinom te rijeke. Između Varoš-Luka i Viteza pronađeno ih je dosada 10.

Pet ih leži južno od Lašve: Turbetska gradina kod sela Turića, Vidoševićka kod sela istog imena, Tarabovac kod Doca, Komardska iznad Velikog Mošunja, bezimena više Malog Mošunja, a pet ih je sjeverno od Lašve: jedna iznad Kalibunara, jedna na »Šaraju« više općinske bolnice u Travniku, jedna kod Bukovice, jedna kod sela Ričica i sama gradska tvrđava na brdu koje svijet zove “Garbun”. Čini se da su sve podizane po nekoj dobro smišljenoj osnovi, jedna drugoj nasuprot.

Tubertsku gradinu kod Turića opisao je V. Radimskv u Glasniku zem. muzeja god. 1893. (str. 480.—481.). Od istoga je pisca i opis Mošunjske gradine (u Glasniku zem. muzeja 1892., str. 227.-230.).

Gradine: Vidoševićka, Komardska, na „šaraju“ i kod Ričica nijesu doslije istražene. Za Potkrajsku gradinu je poznato, da je postojala u prehistorijsko i u rimsko doba.

Za obranu Lašve kod Travnika bile su najvažnije gradine: na Tarabovcu i “Garbun”.

Gradina na Tarabovcu, t. j. zaravanku između Doca i Travnika ima mnogo fragmenata od glinenog posuđa iz prehistorijskog doba; ali se dosada nije našla ni jedna gromila, u kojoj su pokopani branitelji te gradine.

Garbun je kako je već rečeno brijeg, na kojemu je sazidana gradska tvrđava u Travniku.

Ispod njezinih najstarijih zidina nađe se i danas fragmenata od prehistorijskog glinenog posuđa. Prema tome je ona još u to doba bila važna obrambena točka, koja je s gradinom na Tarabovcu branila ulaz u dolinu Lašve s istoka. Iznad »Garbuna« je još jedna gradina iz istog doba, ali je ta imala samo sekundarnu vrijednost.

Pomnjivo su nedavno pretražene gradine kod Kalibunara i Velike Bukovice.

Više Kalibunara su zapravo dvije gradine i to jedna kod Dubrava u Tufekčićevu Gaju, a druga sjeverno od nje, na »Kraljevu Guvnu« pod Vlašićem.

Veću je vrijednost imala prva, koja je i bolje održana. Ona je smještena na brijegu, koji se uzdigao do 150m više Kalibunara. Duga je oko 120 m, a široka kojih 40 m. Bila je opasana suhozidom, koji se najbolje sačuvao na zapadnoj strani. Na sjevernoj strani ima veliku »suhu« gromilu, a južno od te 4—5 manjih Velika je gromila već načeta, a manje su bile netaknute.

Pokusnim otkapanjem dviju manjih gromila, orijentovanih od sjevera k jugu, ustanovio sam (13. i 14. aug. 1924.), da su ovdje pokopani vrlo siromašni ljudi, jer osim nešto ljudskih kostiju, pa fragmenata od glinenih posuda, polovice glinenog prešljena (pr. 5,0) i životinjskih zubi nije u njima bilo ništa. Kopalo se u dubinu 0,65m.

Više se objekata našlo na gradini kod Velike Bukovice pod Vlašićem. Tu je Dr. J. Petrović u isto doba prekopao 7 gromila s paljevinom. Prema njegovu izvještaju nalaze se gromile pred Velikom Bukovicom.

U dvjema su ležali nađeni predmeti jedva 20cm duboko. U ostalim gromilama bilo je pepela, životinjskih kostiju i komadića od glinenih lonaca, porazbacanih što kuda. Povađeni predmeti iz tih gromila ponajviše su od bronca i gline, a ima ih nekoliko od željeza i stakla. Od bronce su: 2 dugmeta (pr. 3,1 i 3,8), od kojih je veće ornamentirano sa 4 tačke, a oko svake po jedan krug; dva novca (pr. 1,8 i 0,9), od kojih je jedan posve izlizan, a drugi iz Konstantinova doba; 1 komadić od posudice (d. 4,5, š. 2.7); 1 oštrica od kelta (d. 4,3, š. 3,3); 1 odlomak narukvice (pr. 7,5); saltaleona (d. 4,0 i 5,3, š. 0,5 i 1,0); komadić lančića (d. 5,7); luk jedno- petljaste, oblučaste fibule (d. 4,2) i 1 fibula iz kasno-rimskog carskog doba (d. 5,5, bez igle, koja je bila udešena na baglamu). Od željeza su: nožić (d. 13.7. š. 2,0). iglu (d. 9,9), držak od koplja (pr. 1.7, d. 7,3), 1 klin. uboden u drvo (d. 12,1) i strjclica (d. 8,2). Od stakla su: odlomak bopka sa 2 oka (pr. 5,0) i komadić narukvice (d. 3,1, š. 0.9). Od gline su: 1 prešljen (pr. 2,0), probušena prizma (v. 4,5, š. 2,7), gornji okrajak posude (d. 10,2, š. 9.2), ulio od rimske lampice (d. 5,5) i fragmenat dna od rimske posude, ornamentiran koncentričnim krugovima (d. 5,0, š. 3,7).

Prema tome je postajala ova gradina u prehistorijsko, ali je zalazila i u rano historijsko doba.

Svi objekti iz Velike Bukovice, Zabilja i Kalibunara smješteni su u okviru 21. u velikoj dvorani naše prehistorijske zbirke.

Naposljetku valja spomenuti, da su dolinu Gronice branile dvije gradine: »Mostar« kod ušća njezina i »Gradac« kod Rankovića (Kote 652), koji je bio ozidan suhozidom.

Na pošljednoj gradini ima mnogo odlomaka od glinenog posuđa iz prehistorijskog doba i velika gromila, koju su tamošnji seljaci na svoju ruku otkopali. Sve je to još neistraženo, pa se zasada ne može ništa više reći.

II. Sredovječne utvrde (s nekropolama i putovima).

I u ovo doba služile su gradine ponajviše za obranu doline Lašve i važ¬nijih njezinih pritoka; ali je bilo i takovih, koje su branile putove i znamenitije prijelaze.

Za gornju Lašvu vrijedile su najviše Toričan više Varošluka i Travnik t. j. današnja gradska tvrđava.

Kod sela Bile uzdizala se bezimena gradina iznad Karahodža, a između Zagrađa i Skomorja Vrbovac ili Vrbenac-grad. Završetak krasne doline potoka Präle, koli utječe u Lašvu kod Viteza, branio je grad Škaf kod Zaselja, a povrh sela Pećina bio je grad Kaštel.

To bi bile glavne obrambene tačke oko Travnika u srednjem vijeku.

Toričan spada medu starije bosanske gradove (utvrde) srednjega vijeka, jer se sastojao samo od dvije kule; jedna je bila na istočnoj, a druga na zapadnoj strani. On je imao dominantan položaj nad čitavom gornjom Lašvom blizu Krča (cote 848). Ispod ove gradine teče potok Vrila, s kojim se sastavlja potok Dubljajac.

Toričan je branio sredovječnu varoš nepoznata imena u dolini Lašve između Varošluka i Turbeta. Postojao je još god. 1503., jer se spominje u sklopljenom ugovoru o 7-godišnjem primirju između Bajezida 11. i Vladislava II. Jagelovića.

Potanji opis ove gradine v. u Glasniku zem. muzeja 1915. od Dra. Ć. Truhelke pri kraju njegove rasprave o grobnici bosanskog velmože Batala, a skicu i dimenzije u Glasniku zem. muzeja 1924., str. 84. u arheološkoj studiji »Turbe kod Travnika« od pisca ovih redaka.

Gradska tvrđava u Travniku ima oblik poligona i prilično održanu kulu. U tvrđavi je stara, odavno napuštena džamija. Tehnika je tvrđave sredovječna, ali se ne da dokumentarno ustanoviti, da li potječe upravo iz dobe Tvrtka II, kako se to govorilo i pisalo.

Možda je bio kakav natpis na kamenitoj ploči, koja je po pričanju u tursko doba s vrata tvrđave skinuta, pa upotrebljena za ogradu jednog groba kod Jeni-džamije. Ali ta je ploča (d. 170 cm, š. 84 cm) na 3 komada prebita, a pismo izlizano ili sastrugano.

Svakako je gradska tvrđava u Travniku postojala god 1503., jer se i ona navodi u gore spomenutom ugovoru o primirju.

Kažu, da je u ovoj tvrđavi bilo 27 starih topova s natpisima; ali da ili je sve Topal-Osmanpaša god. 1867. slupao i u Carigrad poslao.

Ispod tvrđave bila je tamnica za nepokorne begove, koji su tu čamili do smaknuća. Za njih je bila određena sablja ili gajtan oko vrata.

U tvrđavu vodi put preko mosta nad potokom Hendekom sve do kapije. Taj je most nekada bio pomičan.

Gradina iznad Karahodže kod Zabilja postojala je, kako je prije rečeno, u neolitsko i u metalno prehistoričko doba. Ona se održala i u srednjem vijeku, jer se na vrhu toga brda raspoznaje ostatak zida s malterom.

Grad Vrbovac ili Vrbenac bio je smješten na vrletnoj glavici između Zagrada i Skomorja u danas pustom kraju iznad potoka Jasenice, koji pritječe Biloj. To je ostatak neobične utvrde srednjega vijeka. Sastoji se od dvije, vertikalno otesane stijene, visoke do 10m, a među stijenama je zatrpana jama, koju narod zove »magazom«.Do ove gradine vodi oko 20 stepenica, istesanih od kamena. Te stepenice i mali ostatak zida s malterom jedini su dokaz, da je ovu prirodnu utvrdu izgradila ljudska ruka.

Knežević (u »Bosanskom Prijatelju«, IV. sv., str. 111.) pripovijeda, da je »doskora« t. j. prije god. 1870., kad je to pisao, bilo dosta sačuvanih zidova od ove gradine; ali da ju je »oštetio« neki Hadžialipaša »ponesavši u Travnik mnogo oružja i rude iz jedne sobice ovoga grada«. Biće to isti paša, za kojega pripovijeda Fra J. Vladić (Uspomene o Rami i ramskom franjevačkom samostanu, str. 6.), da je god. 1856. tražio rudu u D. Rami.

Ne može se odrediti, da li je ovo najstariji tip naših gradova iz srednjega vijeka, jer se ovdje teško razlučuje djelovanje prirode od uticaja čovječjih ruku.

Pa i na sjeverozapadu od gradine ima nekoliko stijena, za koje se ne da pouzdano reći, da li su tesane ili postoje od prirode onakove.

Bilo kako bilo, i one su doprinosile mnogo za obranu duboke doline potoka Jasenice i sredovječnih naselja u toj dolini.

Put do ovoga grada vodi od Hana na Biloj (13km od Travnika) ispod Podova i Malina uz rijeku do mlina na ušću Jasenice u Bilu. Odatle se dođe kroz Fazliće u Miletiće po sredovječnoj, na nekoliko mjesta održanoj kaldrmi, pod sam grad (7 ½ km od Hana na Biloj).

Između Zaselja i Gornje Večeriske bio je u srednjem vijeku grad Skat ili Bosnić, sakriven medu okolišnim brdima na jednoj glavici (cote 757). Ime mu tumači Kujundžić (u Glasniku zem. muzeja 1916., str. 496.) od romanske riječi »scava« duplje, prokop i prirodna pećina, jer se pod ovom gradinom nalaze tri pećine, od kojih je najzanimivija jedna s otvorom na dvije strane. Stoga svijet pripovijeda o toj pećini kojekakve bajke, koje mogu zanimati samo dječiju maštu. Zbog velike promahe pristup je u pećinu moguć samo s dobrom karbidnom lampom.Od ovoga se grada sačuvao komadić zida s malterom i 5-6 malih stepenica od kamena za nogostup; još se nađe i po koji komadić glinenog posuda.

S ove se gradine dobiva prijegled na čitavu usku, lijepu dolinu potoka Präle do Viteza, a dobro se vidi i sam Vitez. Do grada ima prilaz sa tri strane: od željezničke stanice Bile preko Vel. Mošunja, pa kod seoskog groblja i velikog, drvenog križa kroz Gor. Večerisku; od Ručica ispod Komardske gradine i Gole kose, pa preko gorskog sedla u dolinu Präle ispod Zaselju; od Viteza uz dolinu Präle kroz Večerisku.

Gradina Kaštel iznad Pećina leži na visini od kojih 1200/n nad morem, na prividno ravnu tlu, koje se u istinu strmenito spušta na istočnoj i na zapadnoj strani od toga sredovječnog grada. Prilaz je gradu prema tome s južne i sjeverne strane lahak, ali je znatna udaljenost od Travnika (ca. 20 km), a gotovo isto toliko od Bugojna. Put je od Travnika sprva krševit, a vodi pokraj Vidoševića do »Raskršća« pod Vilenicom; odatle je udoban kroza šumu ispod Mravinjca, pa preko »Karamlija« i »Ovčenice«. Dalji je i teži put preko Kasapovića i Šenkovića.Sama gradina je slabo održana. Iz ono nešto preostalih zidina razabire se, da je bila sagrađena od škriljavca, a ponešto od vapnenca i sedre; po obliku je pak reprezentirala poseban tip sredovječnih utvrda. U opsegu ima 186 m, promjer kule 8 ½ m a opkop je širok 10-12m. S južne se strane ulazilo u grad stepenicama, kojih više nema, ali se još raspoznaju udubine, gdje su nekada bile.

Za posljednje 4 gradine nema nikakvih historijskih podataka.

Okolica travnička obiluje sredovječnim grobljima, kojih ima gotovo svako selo. Najviše stećaka ili mašeta ima u dolini Karaulske Lašve počevši od Turbeta, gdje ih je nabrojeno preko 75, pa sve do Karaule gore t. j. do stanice Šantići šumske pruge »Ugar«.

Obično je to nadgrobno kamenje izrađeno od vapnenca ili škriljavca; samo na izvoru Karaulske Lašve našao je Radimsky dva stećka od bjelutka (v. Glasnik zem. muzeja 1889., str. 59.—60.). Sudeći po tim nekropolama bila je ova dolina nekada gusto naseljena. Ovdje je pokopano mnogo naroda, koji se u srednjem vijeku i još u polovici 16. stoljeća bavio ispiranjem zlata iz Lašve (gl. »Turbe kod Travnika« od pisca ovih redaka u »Glasniku« 1924., str. 84. i putopis mletačkog poslanika Žena u »Radu« jugo¬slavenske akademije, knj. 62.).

Poveća sredovječna nekropola bila je kod Putićeva blizu željeničke stanice Dolac kod Travnika, kako pripovijeda očevidac Ü. A. Hofier (Wissenschaft¬liche Mitteilungen, V. Ed., S. 251), ali je više nema. Jedino su ostala 3—4 stećka u obliku ploče na desnoj obali Lašve iza stanice, gdje se održao i ostatak starog puta (kaldrme), koji je vodio u Skoplje. Pokusnim otkapanjem (24. jula 1925.) s Dr. J. Petrovićem našli smo u obje otvorene grobnice na tome mjestu samo po jedan skelet prilično održan, ali bez ikakvih predmeta. Jedna je grobnica bila pokrivena pločom i stelom, a druga sa 16 pravilno istesanih kamenova, koji su sastavljeni u cjelinu.

I u gornjoj dolini Zagrljskog potoka, koji ispod Rankovića s lijeve strane pritječe Gronici, ima poveća nekropola sa 60-70 stećaka na humku zvanom »Jehva« kod sela Opare. Nedaleko je odatle i humak »Kaurlaš« sa starim grobovima. Sudeći po oblicima nadgrobnih spomenika mogla bi ova nekropola potjecati iz 16. stoljeća, jer čini se da su to prijelazne forme iz doba patarenstva u kršćanstvo. Grobovi su bez natpisa, a orijentovani od zapada prema istoku. Među njima se ističu: Sarkofag i nišan, koji se približuju križu. Dimenzije su ove: a) Nišan v. 1,21 š. 0,71 m, deb 0,07 Od podnožja do zapadnog krila 0,43 m Od vrha do zapadnog krila 0,43 m Od podnožja do istočnog krila 0,50 m Od vrba do istočnog krila 0,48 m Istočno krilo: debljina 0,18 m širina .0,15 m Zapadno krilo: debljina 0,22m širina 0,20 m b) Križ. ornamentiran polumjesecom i krstom pod njim: v. 1,65, š 0,86 m, deb. 0,30 m Krila križa: 0,90m i 0,13m Polumjesec š. 0,40 m Unutrašnji krst: v. 0,50m, deb. 0,13m Iz svega toga slijedi, da je i ovdje u srednjem vijeku bilo znatnije naselje.

Gusto je bila naseljena i dolina Bile, sudeći po mnogim grobljima oko Malina, Suhog Dola, Orahova, Fazlića i.t.d. (Potanji opis v. u IV. sv. »Bosanskog Prijatelja« od Kneževića.) Samo selo Bila poznato je kao starinsko naselje, što ga je dobio u leno Hrvoje Vukčić skupa s Trebeušom i Lupnicom u župi Lašvi od kralja Tvrtka I. Isti kralj podijelio mu je tom listinom, pisanom u Moštrama kod Visokog 12. marta 1380., naslov velikog vojvode (Wissenschaftliche Mitteilungen, IX. Bd., S. 288 und XI. Bd., S. 249).

Znatnije naselje bilo je u srednjem vijeku i današnje selo Krušcica (oko 5 km južno od Viteza), koje pod istim imenom dolazi u Kuripešićevu putopisu god. 1530. Ali tome starom naselju nema danas ni traga. Staro groblje sa stećcima je uništeno, tako da se samo iz pripovijedanja starijih muslimana može razabrati, da je bilo iza današnje kantine.

Čini se, da je u srednjem vijeku bilo naselje i kod današnjeg Viteza. Stećaka ima tu doista malo, jer su mnogo upotrebljavani kao građevni materijal za kuće i crkvu, pa je još ostao jedini viđeniji »Starac kamen«. Tako zove narod lijepo izrađenu tumbu na njivi kod seoske kućice, koja je udaljena oko 1 km od viteške crkve na zapad. Tumba je bez natpisa, ali sa širokim postamentom.

Svakako je u srednjem vijeku postojalo naselje kod današnje Guče Gore, jer se spominje u jednoj listini 15. vijeka. Tom ispravom podjeljuje Sigismund posjed Paku (današnji Pakrac ?) u požeškoj županiji svome pristalici iz lašvanskog kraja Vuku, sinu Nikole Drusića i županu porodice Kotroman, za usluge, koje mu je učinio u bojevima protiv bosanskih neprijatelja ugarsko-hrvatskog kralja (gl. Thallöczy, Studien zur Geschichte Bosniens und Serbiens im Mittelalter, 1914, S. 90, Anm. 1). Ni ovdje nema sredovječne nekropole, pošto je nadgrobno kamenje kao i u Vitezu upotrebljeno za građu kuća, crkve i samostana. Ali ima grobova iz 16-18. stoljeća s velikim kamenitim pločama, koje na mjestima vire ispod zemlje kao i kameniti sanduci. (Potanji opis u »Bosanskom Prijatelju«, IV. sv., str. 108.-109.)

Guča Gora leži na brdu, pod kojim teče potok Huča ili Guča, po kojem je valjda tako i prozvana.

Na najljepšem mjestu, s kojega je otvoren pogled na sve strane, udario je temelje crkvi i samostanu franjevačkom god. 1856. slavni biskup fra Marijan Šunjić, koji je tu i sahranjen (u Beču 28. sept. 186o.).

Pri istraživanju sredovječnih nekropola i naselja uđe se ponešto u trag i starim (sredovječnim?) putovima. Njima se trag doduše davno zameo, ali se po gdjegdje usred šume nade koji komadić kaldrme, pa nam se ti putovi prikažu barem u glavnim konturama.

Obično je ta kaldrma u okolici Travnika oko l,50m široka, pa po tome nije mogla služiti kolnome prometu, već je bila pravi pješački i konjski put.

Kod Viteza ili zapravo kod Rijeke t. j. između Viteza i Kruščice su se sastajala dva glavna puta: jedan je vodio iz Zenice preko planine Vitrenice i sela Preočice, a drugi iz Vrhbosne (kod Sarajeva) preko Kiseljaka i Kruščice oba za sredovječnu varoš Lašvu kod Travnika. Odatle se išlo preko »Kamenite ćuprije« prema Skoplju ili na Turbe—Potkraj —Gostilj—Ponir prema Skender- Vakufu dotično Jajcu. Još je jedan put vodio iz Kruščice dotično Viteza uz dolinu potoka Präle kroz Večerisku, pa ispod grada Škafa na Duboko, a odatle prema Opari i Zagriju, pa onda kroz Radovan-planinu (u Kuripešićevu putopisu »Radastovo«) u Gornje Skoplje.

Izvor: Infobiro

 

Reklama Izbori 2018 1
error: Nije dozvoljeno kopiranje i prenošenje sadržaja!